Dit was een gezamenlijk schrijfspel. Lees het resulterende verhaal hieronder.

Onderwerp: De kist

Bekentenissen van een vervalser 1

Proza door Kees 't Hart – 4 jaren, 7 maanden geleden

Vervalsen kan iedereen, en zeker het werk van Mondriaan is geen probleem. Al moet je de problemen rond het juiste canvas, de juiste verf etc etc niet onderschatten. Maar wie de weg weet, kan altijd aan ongebruikt canvas uit de periode 1910-1940 komen en aan verf uit die tijd. Vooral het faillissement van de firma Van Toorn&Zn in 1962 leverde een schat aan materiaal. Men moest eens weten wat en bij wie er verder nog allemaal te krijgen is. Neem alleen de restauratie ateliers van de grote Europese musea. In Italië kun je op de zwarte markt, wel voor veel geld, voortreffelijke verf uit allerlei periodes kopen. Een Mondriaantje schilderen stelt op zich niets voor, al moet je natuurlijk wel zorgen voor de juiste spontane verfstreek. Maar kleurstelling en constructie zijn belachelijk eenvoudig. Probleem is wel de opspanning, preparatie, het craquelé en vooral de catalogisering, Mondriaan hield er een zeer merkwaardige catalogisering op na. Achter op de doeken liet hij allerlei tekens achter waarvan de experts niet altijd weten wat ze betekenen. Dat zou overigens wel een voordeel kunnen zijn. Ik heb me voor de zekerheid aan hem nooit bezondigd, te riskant. Ik legde en leg me toe op tamelijk onbekende meesters met potentie. Stijgers, zal ik maar zeggen. Schilders uit de periode 1910-1960 die voorlopig nog alleen in kleine kring bekend zijn maar langzamerhand wel de aandacht beginnen te trekken. Je kunt daar als vervalser zelf ook een beetje bij helpen als je een vriendje hebt dat over kunst schrijft. Zorg ervoor dat hij (of zij) in de juiste bladen een paar artikelen over die onbekende maar talentvolle, liefst jong gestorven meester schrijft. Of zijn naam af en toe laat vallen in overzichten.

De bekendste Nederlandse vervalser is Geert Jan Jansen, ik bewonder hem zeer. Hij geeft in interviews en beschouwingen van de laatste jaren een inkijkje in zijn werk maar hij blijft de nadruk leggen op zijn schilderkunst. Dat het zo knap is. Allemaal romantiek, bij Jansen ging het niet om geld maar om erkenning, dat heeft hem de das om gedaan, net als Van Megeren overigens. Bij mij gaat het om geld. Men dient goed te beseffen dat Jansen alleen een mooie vervalsers carrière van de grond kon krijgen via zijn grote kennis van de kunstwereld en van de kunsthandel. Ook zijn kennis van de praktijken bij veilinghuizen was en is fenomenaal. Nog steeds kent hij vrijwel alle veiling experts in Europa, al willen die nu natuurlijk niets meer met hem te maken hebben. Hij wist iedereen op razend knappe manier een rad voor ogen te draaien, niet zozeer met zijn schilderkunst, als wel met de verhalen erom heen. Hij creëerde goed opgebouwde en vooral weinig controleerbare illusies over de afkomst van de schilderijen. In zijn verhalen achteraf probeert hij tegenwoordig juist dit aspect van zijn werk onder de tafel te schuiven. Schilderijen vervalsen is niet een kwestie van goed schilderen, wist ook hij, maar vooral van het creëren van geloofwaardige afkomst verhalen. Waar komt het doek vandaan? Valt dit te controleren? Dit is meer dan het halve werk. En uiteraard speelde hij in op de hebzucht van de kunstwereld.

Ik heb me dus nooit met Mondriaan’s Stijlperiode ingelaten, wel met zijn bloemenwerk, dat hij af en toe voor geld maakte, daar liggen nu eenmaal kansen. Ik heb er in de jaren tachtig een paar geleverd voor een veilinghuis in Dordrecht. Let op: mijd de grote veilinghuizen, vooral in het begin van uw vervalsings carrière. Ga in zee met de kleinere huizen, daar leven nog grote ambities en is de wil een onbekend werk op de markt te brengen veel groter. De opbrengst van de bloemenwerken viel overigens tegen (15.000 gulden per stuk). Mondriaans werk uit de Stijlperiode is helaas grondig gedocumenteerd. Een beetje conservator Moderne Kunst laat zich niet gemakkelijk in de luren leggen met een verhaal over een doek van Mondriaan dat in een Chinese vrachtboot in de Rotterdamse haven is aangetroffen zoals men op het ogenblik beweert. Daar prik je zo doorheen. Dat is absoluut niet serieus te nemen. Chinese scheepskapitein met doek van Mondriaan? Uit zijn Amerikaanse periode? Ja, morgen brengen. Waar is de geloofwaardige illusie? Deze oplichters club bakt er niets van. Je moet een wereld creëren, een stemming oproepen en uiteraard de aandacht afleiden van waar het je om gaat. Geld! Deze groep leidt de aandacht niet af van waar het om gaat, maar versterkt die juist. En dan al die publiciteit in de pers! Belachelijk, daar zit je als vervalser niet op te wachten.

In de komende afleveringen zal ik een aantal gevallen uit mijn praktijk behandelen. Helaas kan ik geen namen noemen van landelijke kunstexperts en medewerkers van veilinghuizen. Het is niet de bedoeling dat zij in problemen komen, ik tel onder hen een paar zeer goede vrienden die ik niet in diskrediet wil brengen. Ook de namen van mijn medewerkers kan ik niet onthullen. Wel kan ik zeggen dat we met vijf personen in teamverband werken. Allemaal brengen we onze eigen expertise in. Die van mij rust op kennis van de kunsthistorie en mijn schildercapaciteiten, al moet men die laatste niet overschatten. Een collega is een expert in veilingen en veilinghuizen. Mijn andere collega’s zijn van huis uit meubelmaker, journalist en scheikundige. De laatste helpt mee met schilderen. We startten onze praktijk een jaar of dertig geleden toen we een klein schilderijtje van een jong gestorven Nederlandse schilder, zogenaamd uit de erfenis van een oud tante van deze schilder, op de markt brachten. In een veilinghuis in Amsterdam. Het bracht dertigduizend gulden op. Achteraf beseften we dat we enorme risico’s liepen. Ons verhaal bevatte grote hiaten, we namen veel te grote risico’s. Maar het liep goed af. En we wilden meer.
(wordt vervolgd)