Dit was een gezamenlijk schrijfspel. Lees het resulterende verhaal hieronder.

Onderwerp: Ontmaskering

Een hinkelbaan voor gedachten

Essay door Ineke Riem – 5 jaren, 5 maanden geleden
Een hinkelbaan voor gedachten

1. Zou het door de Hollandse luchten komen, door de grillige wolkenvormen en het licht dat in lijnen naar beneden valt? Zou het komen omdat het landschap hier uit twee vlakken bestaat, lucht en land, en daartussen de lijn van de horizon? Houden Nederlanders daarom van abstracte kunst, omdat het gewone uitzicht nu eenmaal al een abstract schilderij is? Het is maar een gok – de onderzoekers die in de jaren negentig de Hollandse kunstsmaak in kaart brachten, vroegen alleen naar de voorkeuren van het publiek, niet naar de motivatie. Vonden ze dat waaromvragen te veel gedoe gaven?

2. Waarom Mondriaan abstract schilderde, weten we: hij wilde niet de werkelijkheid weergeven, maar het ‘diepere wezen’ van de werkelijkheid. Wanneer je naar zijn laatste schilderijen kijkt, dansen je ogen in vierkanten over het doek, springen ze van de gele vlakken naar de blauwe naar de witte. Als Mondriaan er in die werken het beste in slaagde de essentie van het leven weer te geven, dan zal die dynamiek, beweging, ritme zijn. Een spel van kleur, lijn en grootte.

3. In het Sanskriet is het woord voor spel ‘lila’. Volgens Johan Huizinga drukt ‘lila’ vooral het ‘luchtige, lichte, vrolijke, moeiteloze, onbetekenende van het spel’ uit. Er zijn stromingen in het Hindoeïsme die menen dat de wereld en de kosmos zijn ontstaan uit spel van Brahman, het Absolute. Deze Brahman speelt voor zijn plezier, niet met een doel voor ogen.

4. Het scheppingsproces als een spel. Het bestaat ook in onze taal: in woorden als toneelspel en muziekspel vinden we dat terug. Als we zeggen dat iemand boogie woogie op de piano speelt, dan is daar niets vreemds aan. Maar van een beeldhouwer zeggen we niet dat hij hout of marmer bespeelt. En een schrijver speelt zeker geen toetsenbord. In onze taal zijn schrijvers en kunstenaars geen spelers. Ze zijn bouwers, constructeurs die net zo druk-druk-druk zijn als iedereen. Een conceptueel kunstenaar noemt zijn maaksel dan ook het liefst ‘een werk’. Brahman zegt: jullie nemen jezelf veel te serieus.

5. Hoe serieus nam Mondriaan zichzelf eigenlijk? Hij liet zijn horoscoop trekken toen hij twijfelde tussen naar Parijs gaan en voor de kunst leven, of in Nederland blijven en trouwen. Dat was in 1911 en hij bewaarde het document de rest van zijn leven. Net als de boeken van Madame Blavatsky, die onder de noemer theosofie de essentie van de wereldreligies probeerde te vangen. Zij vindt zowel in oude Hindoeteksten als in kabbalistische literatuur het idee dat de wereld is ontstaan uit overstromend speelplezier.

6. Dit is misschien een goed moment om op te biechten dat ik eigenlijk niet van spelletjes houdt. Ik ben niet gehaaid, reageer te laat, mis mijn kansen en verlies altijd. De neiging om vals te spelen kan ik maar met moeite onderdrukken. Vraagt iemand mij of ik meespeel met Scrabble, Risk of een internetgame dan is mijn eerste impuls om maar nee te zeggen. Ik zie mijn avatar het liefst zo weinig mogelijk.

7. Maar ook buiten een spelcontext, in de gewone werkelijkheid, word ik achtervolgd door een onduidelijke tegenpartij die strooit met opzettelijke toevalligheden, synchroniciteiten en boeken die ik precies nodig had zonder dat ik ze kende. Ik weet nu al dat er een ansichtkaart naar mij onderweg is met een abstracte Hollandse lucht erop en dat ik binnenkort een Omar zal ontmoeten. Hoe dat kan? Brahman, gok ik. Die maakt er weer een spelletje van.